Winterswijk - Neede

Op 14 oktober 1884 neemt de Geldersch-Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij vanuit Winterwijk de spoorlijn naar Neede in gebruik. Enkele maanden later verlengt de GOLS de spoorlijn in Winterswijk ruim een kilometer naar het nieuwe station van de spoorwegmaatschappij. Het grootste deel van het GOLS-net is nog voor de Tweede Wereldoorlog alweer voor het reizigersvervoer gesloten. In mei 1936 sluit het voormalige GOLS-station in Winterswijk. De treinen rijden voortaan via de voormalige NWS-lijn naar het station dat de spoorwegmaatschappij in 1879 heeft neergezet. In oktober 1937 staakt NS het reizigersvervoer tussen Winterswijk en Neede. In mei 1972 komt ook een eind aan het goederenvervoer tussen beide plaatsen. Vijf jaar later is de spoorlijn opgebroken.

Langs het voormalige spoorwegtracé zijn diverse stukken rails en bielzen hergebruikt, zoals hier even ten noorden van Groenlo.Met de komst van de lokaallijnen van de GOLS naast de bestaande internationale spoorwegverbindingen van de Nederlandsch-Westfaalsche Spoorweg-Maatschappij groeit Winterswijk uit tot een omvangrijk spoorwegknooppunt. Er zijn twee stations en twee grote emplacementen met diverse bijbehorende gebouwen. De intensieve samenwerking tussen de belangrijkste spoorwegmaatschappijen en de opkomst van de vrachtwagen, autobus en fiets zorgen er in de loop van de jaren '30 voor dat het belang van de meeste lijnen al snel kleiner wordt. In 1936 sluit NS het GOLS-station. Tegelijkertijd zijn de lijnen naar Zutphen en Neede verlegd. In plaats van elkaar ten westen van Winterswijk te kruisen, liggen ze voortaan over een lengte van anderhalve kilometer naast elkaar. De ligging van de vroegere spoorlijnen en het grote emplacement zijn nog altijd zichtbaar in het stratenpatroon van de plaats. Diezelfde periode krijgt ook de lijn naar Zevenaar vanuit het NWS-station een ruime spoorboog. Het grootste deel van de krappe boog blijft nog in gebruik voor enkele bedrijfsaansluitingen. De rails zijn pas na de eeuwwisseling opgebroken.

Winterswijk in de jaren '20. Het verloop van de GOLS-sporen aan de linkerzijde van het emplacement en de hoofdlijn aan de rechterzijde is hier duidelijk te zien. De vereenvoudigde situatie begin jaren '70. De GOLS-lijn uit Groenlo is inmiddels alleen nog in gebruik voor het goederenvervoer en sluit linksboven op de lijn uit Zutphen aan. Rechtsonderin is nog te zien dat de lijn naar Zevenaar naar het oosten is verlegd. Een deel van het oude traject is nog in gebruik voor het goederenvervoer. De situatie in Winterswijk anno 2015. Ondanks de bebouwing is de vorm van het omvangrijke emplacement en het verloop van de vroegere lijnen nog duidelijk te zien. Linksboven is nog een fragment van het fietspad naar Groenlo te zien.

Na de sluiting van het GOLS-station verdwijnt heel geleidelijk steeds meer van het Winterswijkse emplacement. Het voormalige stationsgebouw van de GOLS blijft echter bewaard. Later zijn hier locomotor 289 en een bordessein neergezet. Het bordessein is begin 2016 verplaatst naar OV-museum Transit Oost aan de andere zijde van het emplacement. Ook is de bestrating van het trottoir langs de Parallelweg en Industrieweg is als rails met bielzen uitgevoerd. Op deze plek liggen nog tot na de eeuwwisseling het meest westelijke spoor van het emplacement en de krappe spoorboog van de lijn naar Zevenaar.

NS sluit de verbinding naar Neede intussen al in 1972. Zeven jaar later is de spoorlijn opgebroken. Zo'n twintig jaar later is over het grootste deel van het traject een fietspad aangelegd. De foto's op deze pagina zijn gemaakt op 28 januari 2017, tenzij anders vermeld.

Het voormalige stationsgebouw van de GOLS in Winterswijk op 22 november 2015. Tot 2012 is in de voormalige locomotiefloods van de GOLS een supermarkt gevestigd. Dat jaar maakt het gebouw echter plaats voor een parkeerterrein, horende bij de nieuwgebouwde supermarkt. De flats op de achtergrond staan op het tracé dat in 1936 is gesloten. Winterswijk, 22 november 2015. Om ruimte te maken voor het spoor naar Neede is het spoor naar Zutphen enkele meters verplaatst. Ten westen vanstation Winterswijk West is dan ook een slinger in de spoorlijn te zien. De kruising met de lijn naar Neede ligt tot 1936 op de plek waar de spoorlijn weer links afbuigt. Winterswijk, 22 november 2015. Foto gemaakt vanaf dezelfde plek op dezelfde dag, nu kijkend richting Groenlo. Links de lijn naar Zutphen, rechts de voormalige GOLS-lijn.

WINTERSWIJK - GROENLO

Bij vrijwel alle kruisingen tussen het fietspad en de overige wegen staan opvallende borden die veel weghebben van borden bij spoorwegovergangen. Zo ook bij de kruising met de Meekertweg bij Winterswijk op 22 november 2015.De tien kilometer lange spoorlijn tussen Winterswijk en Groenlo is in 1977, vijf jaar na de sluiting, opgebroken. Het enige bouwwerk langs de lijn, de voormalige wachterswoning bij de kruising met de weg tussen beide plaatsen is al in 1938 gesloopt. Vanaf de splitsing tussen de lijnen naar Zutphen en Neede is de voormalige spoorlijn over een lengte van zo'n vijf kilometer via een verhard fietspad te volgen. De laatste kilometer voor de kruising met de Winterswijkseweg ligt er een onverhard pad langs het begroeide baanlichaam. Van de kruising zelf is niets terug te vinden.

Tussen de kruising met de Winterswijkseweg en Groenlo maakt de parallelweg van de N319 gebruik van het vroegere spoorwegtracé. Na de kruising met de N18 buigt het vroegere spoorwegtracé van de Winterswijkseweg af om zo langs de oostzijde van de voormalige vestingwerken door Groenlo te lopen.

Het voormalige spoorwegtracé ten westen van Winterswijk op 22 november 2015. Het voormalige spoorwegtracé in de bosrijke omgeving van Winterswijk op 22 november 2015. Een oude grenssteen van de GOLS op 22 november 2015. Het fietspad houdt op bij de Gasteveldsdijk. De spoordijk is hier afgschermd door een hekwerk bestaande uit enkele spoorstaven en een oud bordje van NS. Aan het andere einde van de dijk staat een zelfde constructie. Groenlo, 22 november 2015.
De spoorlijn Winterswijk - Groenlo ligt zo'n 2,5 kilometer parallel aan de belangrijkste weg tussen beide plaatsen. Na het opbreken van de spoorlijn is een parallelweg op het voormalige spoorwegtracé gelegd. Groenlo, 22 november 2015. De zuidzijde van het stationsemplacement van Groenlo is omgebouwd tot busstation. Groenlo, 22 november 2015. Een deel van het oude emplacement is tot eind 2016 in gebruik als parkeerterrein. In december dat jaar is hier zo'n 100 meter rails neergelegd. Op de achtergrond staat het bewaarde stationsgebouw. Groenlo, 22 november 2015. Het bewaarde stationsgebouw van Groenlo op 22 november 2015.

In Groenlo zelf is jarenlang niets terug te vinden van de vroegere spoorlijn. Uitzondering is het goed bewaarde stationsgebouw dat in 1995 volledig is gerestaureerd. Ter hoogte van het vroegere emplacement bevinden zich een busstation en parkeerplaatsen. Eind 2016 zijn de parkeerplaatsen opgebroken om plaats te maken voor een klein park. Als onderdeel van het park is aan de vroegere spoorzijde van het stationsgebouw is zo'n 100 meter rails neergelegd. Eind januari 2017 zijn hier locomotor 211 en een verblijfswagen geplaatst. In het rijtuig is een expositie over de spoorweggeschiedenis van Groenlo te zien. In 2021 is de het verblijfsrijtuig vervangen door een vooroorlogs Duits personenrijtuig. Ook is het spoor bij het station met enkele tientallen meters verlengd. Terwijl de locomotor en het rijtuig dat jaar worden opgeknapt, wordt de verblijfswagen terugverbouwd naar rongenwagen en bij de stoomhoutzagerij geplaatst.

De spoorzijde van het voormalige stationsgebouw van Groenlo met sik 211. Locomotor 211 voor het voormalige stationsgebouw van Groenlo. Even ten noorden van het station vormt het vroegere baanlichaam een brede groenstrook. De spoorbrug over de Groenlosche Slinge is bewaard gebleven en omgebouwd tot fietsbrug.

GROENLO - NEEDE

Het voormalige spoorwegtracé aan de zuidzijde van Eibergen.Ten noorden van het voormalige station Groenlo vormt het vroegere baanlichaam in eerste instantie een brede groenstrook. Ook zijn enkele delen in gebruik als fietspad. Tussen de Eibergseweg en Den Sliem is het baanvak eveneens in gebruik als fietspad. Halverwege het fietspad ligt de gerestaureerde vroegere spoorbrug over de Groenlosche Slinge. Op bedrijventerrein Den Sliem is het vroegere spoorwegtracé onder de bebouwing verdwenen. Op bedrijventerrein De Laarberg is de vroegere spoordijk juist nagenoeg geheel aanwezig. Het traject vormt een brede middenberm tussen de beide rijbanen van de hoofdroute over het terrein. Ten noorden van het bedrijventerrein is het voormalige spoorwegtracé tot in de bebouwde kom van Eibergen in gebruik als fietspad. Langs het drie kilometer lange traject zijn bij de voormalige halte Hupsel en de Ballastput informatieborden over de spoorlijn neergezet.

Binnen de bebouwde kom van Eibergen is een groot deel van de voormalige GOLS-lijn in gebruik als fietspad. Ter hoogte van het voormalige stationsemplacement is, buiten de straatnaam Stationsweg, niets meer van de spoorweggeschiedenis terug te vinden. Een groot deel van het terrein is in gebruik als parkeerplaats voor het nabijgelegen theater en een sporthal. Een ander deel is in gebruik als speeltuintje.

Ter hoogte van bedrijventerrein De Laarberg vormt de voormalige spoordijk een brede middenberm tussen beide weghelften van de verbindingswegen op het terrein. Bij de voormalige halte Hupsel, even ten noorden van Groenlo is een perronnetje met bankjes en informatiebord aanwezig. Het voormalige spoorwegtracé tussen Hupsel en Eibergen. Even ten zuiden van Eibergen is de aanleg van de nieuwe route van de N18 in volle gang. De weg is in 2018 gereed.
Van het voormalige station en emplacement is in Eibergen niets meer terug te vinden. Een deel is inmiddels in gebruik als parkeerplaats, een ander deel als speeltuin. Aan de noordzijde van Eibergen klimt de spoordijk enkele meters voor de oversteek van de Berkel. De gerestaureerde oude spoorbrug over de Berkel. Na verlegging van de rivier is de brug een doorlaatbrug. De doorlaatbrug gezien vanaf het fietspad. Enkele meters voorbij de brug volgt de 'nieuwe' spoorbrug over de Berkel.

Tussen het vroegere stationsemplacement en de komgrens van Neede is het vroegere spoorwegtracé opnieuw over een lengte van zo'n drie kilometer in gebruik als fietspad. Aan de noordzijde van Eibergen steekt de voormalige GOLS-lijn de Berkel over. Tot eind jaren '60 stroomt de rivier onder een stalen brug door. In 1967 is de rivier verlegd en wordt de oude spoorbrug een doorlaatbrug. Enkele meters ten noorden van de brug komt een nieuwe betonnen brug. Deze brug is uiteindelijk slechts vijf jaar in gebruik voor het spoorwegverkeer. Beide bruggen zijn inmiddels in gebruik als fietsbrug.

De nieuwe spoorbrug over de Berkel. De betonnen brug is al snel langer in gebruik als fietsbrug dan als spoorbrug. Even ten zuiden van Neede blijven lange tijd enkele voormalige spoorwegovergangen hekjes staan. Inmiddels resteren alleen nog de spoorstaven die als palen zijn gebruik. Op de spoorstaven is vaag nog de rood-witte beschildering te zien. Lange tijd is een deel van het voormalige spoorwegtracé ten zuiden van Neede onverhard. Inmiddels is het ook hier een breed geasfalteerd fietspad. In Neede buigt de spoorlijn af naar het stationsemplacement. Even voor die boog buigt het fietspad naar rechts af en is de vroegere spoordijk nog een klein stukje ongeschonden.