Sinds de sluiting van de internationale spoorlijn tussen Maastricht en Lanaken zijn er plannen voor de reactivering van de lijn als tramlijn danwel goederenspoorlijn. Het tracé is twintig jaar na de sluiting dan ook compleet opgeknapt. Het goederenvervoer komt echter niet van de grond en de plannen voor de tramverbinding buigen uiteindelijk voor de Maas naar de Maastrichtse binnenstad af. In januari 2022 kondigen ProRail en de gemeente Maastricht dan ook aan de monumentale spoorbrug over de Maas te willen slopen. Door lokale ophef wordt de aanvraag voor de sloopvergunning enkele dagen later voorlopig stilgelegd.

In oktober 1856 neemt de Aken-Maastrichtse Spoorweg-Maatschappij de spoorlijn tussen Hasselt en Maastricht in gebruik. Het grootste kunstwerk in de verbinding is de 200 meter lange overbrugging van de Maas bij Maastricht. Het is de eerste spoorbrug over “de grote rivieren” in Nederland. Na een korte opleving zorgt de komst van de IJzeren Rijn er voor dat de spoorlijn voornamelijk al snel enkel van regionaal belang is.

In april 1954 wordt het reizigersvervoer tussen Hasselt en Maastricht beëindigd. Het goederenvervoer tussen Maastricht en Lanaken en de bediening van goederenstation Maastricht Boschpoort zijn in 1990 gestaakt. De NMBS sluit de verbinding tussen Lanaken en de aansluiting op de lijn Hasselt – Luik twee jaar later.

Terwijl de verschillende spooraansluitingen en goederenstation Maastricht Boschpoort gedeeltelijk wordt opgeruimd, ontstaan al snel plannen voor de reactivering van de hoofdlijn. Er zijn zowel plannen voor een tramverbinding als voor het hervatten van het goederenvervoer. Uiteindelijk is de lijn tussen Maastricht en Lanaken in de periode 2007-2011 compleet opgeknapt. Bovendien komt direct aan de Belgische zijde van de grens de nieuwe Albert Terminal. In juni 2011 rijdt voor het eerst in ruim twintig jaar weer een goederentrein tussen Maastricht en Lanaken. Dit blijkt meteen zo ongeveer de laatste trein te zijn.

Intussen maken verschillende partijen aan beide zijden van de grens sinds 2004 plannen om de railverbinding tussen Hasselt en Maastricht een nieuw leven in te blazen. In eerste instantie moet de geplande tramlijn op het complete Nederlandse deel van de verbinding gebruikmaken van het bestaande spoorwegtracé en zo eindigen op het station van Maastricht. Later is besloten de tramlijn voor de oversteek van de Maas al af te laten buigen richting het centrum.

Het ombouwen van de spoorlijn tussen Hasselt en Maastricht tot sneltramlijn is onderdeel van het Spartacusplan van de Belgische OV-bedrijven NMBS en De Lijn om het openbaar vervoer in Belgisch Limburg te bevorderen. In het plan worden verschillende oude spoorlijnen opnieuw in gebruik genomen en worden daarnaast nieuwe tram- en snelbuslijnen ontwikkeld. Al in 2009 wordt het eerste uitvoeringsplan voor de sneltramverbinding tussen Hasselt en Maastricht goedgekeurd. Hierbij gaan de trams voor een deel van de voormalige spoorwegverbinding tussen beide steden gebruikmaken, waaronder het complete Nederlandse deel. In 2011 wordt besloten bij Maastricht al voor de oude spoorbrug over de Maas naar de binnenstad af te buigen. De plannen schuiven intussen steeds verder naar voren. Inmiddels is bekend dat er in ieder geval voor 2025 geen sneltrams tussen Hasselt en Maastricht zullen rijden.

Omdat sinds 2012 geen trein meer van de verbinding gebruikmaakt, besluit het Belgische Infrabel al in 2016 niet langer te investeren in de spoorlijn. ProRail gaat nog door met het onderhoud van de internationale verbinding. De gemeente en de provincie dienen in 2017 bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een aanvraag in om de spoorlijn te onttrekken aan het hoofdrailnet. Hierdoor kan het tracé eventueel worden omgebouwd tot tramlijn. Het Ministerie geeft ProRail in 2018 opdracht om deze onttrekking en de overdracht voor te bereiden. Omdat de spoorbrug over de Maas hierna overbodig wordt, kondigt ProRail samen met de gemeente Maastricht eind januari 2022 aan de ongebruikte brug te willen slopen.

De aankondiging van de sloop van de spoorbrug zorgt voor veel ophef onder de bevolking en bij lokale partijen. Hierbij wordt vooral gewezen op de monumentale waarde van de brug en het feit dat de gemeenteraad niet eerder op de hoogte is gesteld van het voornemen. Ook wordt aangegeven dat de brug nog prima als fiets- of voetgangersbrug kan fungeren.

Op 1 februari 2022 wordt bekend dat ProRail en de gemeente Maastricht in gezamenlijk overleg hebben besloten de aanvraag voor de sloopvergunning tijdelijk stil te leggen. Beide partijen willen op korte termijn een bestuurlijk overleg met het Ministerie van IenW en Rijkswaterstaat. Bij dit overleg wordt onder andere naar de veiligheid voor de scheepvaart en hoogwatermaatregelen gekeken. Na een afweging van alle belangen en een analyse van de alternatieven volgt een gezamenlijk besluit over het vervolgtraject.

De Maabrug met één van de drie originele pijlers duidelijk zichtbaar onder de brug. De twee pijlers aan de zijde van het station staan in een afwijkende hoek onder de brug. Maastricht, 30 januari 2022.

De eerste spoorbrug over de Maas in Maastricht stamt uit 1856 en is 194 meter lang. De brug bestaat uit twee brugdelen, die elk op twee pijlers rusten. Bij de bouw van de enkelsporige brug is al rekening gehouden met de eventuele verdubbeling van de spoorlijn. Op de plek van het nooit aangelegde tweede spoor komt in 1922 een voetgangersbrug. Op 10 mei 1940 is de brug door de Nederlandse militairen vernield om de Duitse opmars te vertragen. Vijf maanden later is de brug weer berijdbaar. Op 8 september 1944 is de brug door terugtrekkende Duitsers opgeblazen. Ook de middenpijler is hierbij geheel verwoest. Na de oorlog rijden de treinen over een noodbrug.

In 1961 is de nieuwe enkelsporige spoorbrug over de Maas gereed. De 200 meter lange brug bestaat aan weerszijden uit een eenvoudig vast deel met in het midden een boogbrug en een beweegbaar deel. De brug rust gedeeltelijk op de restanten van drie originele pijlers. De spoorbrug is sinds 2001 een gemeentelijk monument.

De monumentale spoorbrug vanaf de rechter Maasoever. Maastricht, 30 januari 2022.

Lees hier het persbericht van ProRail van 1 februari 2022.

Op deze pagina een impressie van het Nederlandse deel van de spoorlijn Maastricht – Lanaken op 30 januari 2022.

Op de foto boven dit artikel de monumentale spoorbrug over de Maas uit 1961 met de pijlers waarvan de onderbouw uit de aanlegperiode 1854-1856 stammen. Maastricht, 30 januari 2022.