Met de decentralisatie van de Limburgse stroptreindiensten wordt ook een rechtstreekse treinverbinding tussen Liège, Maastricht, Heerlen en Aachen aangekondigd. Doordat de treinen niet aan de Belgische eisen voldoen, gaat de geplande Drielandentrein begin 2019 alleen tussen Maastricht en Aachen rijden. In het voorjaar van 2023 bereiken de betrokken partijen alsnog een akkoord zodat de volledige treindienst eind 2023 van start kan. Twee maanden voor de start blijkt de Drielandentrein ‘door technische uitdagingen’ voorlopig niet te gaan rijden. Op 9 juni 2024 moet de treindienst na 5,5 jaar uitstel alsnog van start gaan.

Bij de decentralisatie van de resterende regionale treinverbindingen in Zuid-Limburg wordt ook een zogenaamde Drielandentrein tussen Aachen, Heerlen, Maastricht en Liège aangekondigd. Ondanks dat het traject tussen Maastricht en Liège niet onder de concessie valt, bereiken de betrokken partijen in 2015 een akkoord over de treindienst. Eind 2016 neemt Arriva de Limburgse stoptreindiensten over en is het de bedoeling dat de zogenaamde Drielandentrein eind 2018 gaat rijden.

Nieuwe treinstellen voor de… tweelandentrein

Arriva bestelt voor de Drielandentrein acht tricourante driewagenstellen van het type FLIRT 3. De stellen kunnen onder zowel de Belgische, Duitse als Nederlandse bovenleidingsspanning rijden. Ze verschillen niet alleen technisch van de tweedelige binnenlandse stellen voor de Limburgse concessie, maar krijgen ook slechts één in plaats van twee paar deuren per rijtuig. Achter de cabines van de driedelige stellen ontbreekt bovendien de in Wallonië gevoelig liggende rode leeuw van de Limburgse vlag.

Intussen blijkt Arriva de memo gemist te hebben waarin de Belgische spoorbeheerder Infrabel eist dat de treinstellen over een European Rail Traffic Management System (ERTMS) moeten beschikken. Volgens Europese regelgeving hoeft het nieuwe beveiligingssysteem pas voor 2025 ingevoerd te worden, maar het Belgische ministerie van Mobiliteit verplicht de installatie op al het nieuwe rollend materieel dat na 1 januari 2012 is besteld of na 1 januari 2015 in dienst komt.

Arriva start hierdoor eind januari 2019 noodgedwongen alleen de rechtstreekse sneltreindienst tussen Maastricht, Heerlen en Aachen. Omdat het traject tussen Heerlen en Herzogenrath enkelsporig is, rijdt de ’tweelandentrein’ vooralsnog eenmaal per uur. De NMBS blijft in samenwerking met NS de uurdienst tussen Maastricht en Liège uitvoeren.

Werk aan de winkel

Begin 2022 voorziet Stadler de eerste multicourtante FLIRT-treinstellen van Arriva van het European Train Control System (ETCS) GUARDIA. De 550 en 555 maken vanaf het voorjaar van 2022 proefritten op verschillende Nederlandse baanvakken. Later volgen de toelatingsritten tussen Maastricht en Liège en op andere trajecten in België.

Aan de andere kant van het traject is in de eerste helft van 2022 het baanvak Heerlen – Landgraaf van een tweede spoor voorzien om een halfuursdienst tussen Heerlen en Aachen mogelijk te maken.

Na de toelating van de treinstellen in België, bereiken de betrokken partijen in het voorjaar van 2023 definitief een akkoord over de start van de Drielandentrein bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling 2024. Volgens plan gaat eenmaal per uur een sneltrein Liège Guillemins – Maastricht – Heerlen – Aachen Hbf rijden en eenmaal per uur een sneltrein Maastricht Randwyck – Heerlen – Aachen Hbf. De NMBS gaat bovendien een extra treindienst tussen Liège en Visé rijden.

Technische uitdagingen en rechtstreekse treindienst Liège – Aachen

In het najaar van 2023 meldt Arriva dat de start van de Drielandentrein door ‘onvoorziene, technische uitdagingen’ opnieuw uitgesteld moet worden. Terwijl aan de technische uitdagingen wordt gewerkt, vinden in de winter volop opleidingsritten plaats.

Intussen herstellen DB en NMBS bij het ingaan van de nieuwe dienstregeling 2024 de rechtstreekse treindienst tussen Liège en Aachen over het conventionele spoor. Sinds de ingebruikname van de HSL3 in 2009 zijn Eurostar en ICE de enige doorgaande treinen tussen beide steden. Regionale treinreizigers moeten sindsdien overstappen. Voor stoptreinreizigers is deze overstap lange tijd zelfs meer dan een half uur. Ten opzichte van de Drielandentrein scheelt de nieuwe rechtstreekse S41 tussen Liège en Aachen een omweg door Nederland. Bovendien is de S41, mede doordat de Drielandentrein een geplande tussenstop van ruim een kwartier in Maastricht heeft, ruim een half uur sneller. De Drielandentrein is dan ook vooral op papier een leuk concept.

Laatste nieuwe startdatum?

Op 1 maart 2024 wordt bekend dat de Drielandentrein tussen Liège, Maastricht en Aachen op 9 juni 2024, 5,5 jaar na de geplande datum, daadwerkelijk van start moet gaan. Omdat de treindienst tussen Liège en Maastricht onder de concessie van het hoofdrailnet valt, blijft het personeel van NS en NMBS op dit traject de treindienst verzorgen. Personeel van Arriva rijdt de treinen tussen Maastricht en Aachen. Voor de start van de Drielandentrein worden Visé, Bressoux en Liège Guillemins als eerste stations in België van OV-chipkaartpaaltjes voorzien.

Met de aanbesteding van het regionale openbaar vervoer krijgen provincies meer invloed, komen er nieuwe verbindingen, hogere frequenties en nieuw materieel. Zo rijdt Arriva sinds 2019 elk uur een sneltrein tussen Maastricht en Aachen met nieuwe multicourante FLIRT-treinstellen. Op 4 juni 2022 is Arriva-treinstel 556 dan nog als tweelandentrein bij Landgraaf onderweg van Aachen HBf naar Maastricht.

Op de afbeelding hieronder een schematische weergave van dienstregeling van de Drielandentrein vanaf juni 2024. Bron: Provincie Limburg

Om de multicourante FLIRT-treinstellen ook in België te kunnen laten rijden, bouwt bouwt Stadler Rail in 2022 ETCS-GUARDIA in. Tijdens de eerste ritten blijkt echter dat het beveiligingssysteem op station Aachen Hbf voor een verstoring met de baanapparatuur zorgt. Arriva is hierdoor genoodzaakt om de treindienst tussen Heerlen en Aachen begin januari 2023 tot nader order in te korten tot Herzogenrath. Door personeelstekort bij de vervoerder rijden de sneltreinen bovendien sinds december 2022 al niet meer tussen Maastricht en Heerlen. Vanaf 27 maart 2023 rijden de treinen weer tussen Heerlen en Aachen. De sneltreindienst tussen Maastricht en Heerlen rijden in het najaar van 2023 weer enige tijd, maar wordt in december opnieuw gestaakt omdat Arriva het materieel nodig heeft voor opleidingsritten. Pas in februari 2024 rijden weer rechtstreekse sneltreinen tussen Maastricht en Aachen. Door het personeelstekort bij Arriva gaat de treindienst echter nog altijd gebukt onder veel uitval.

Op de foto boven dit artikel: Terwijl Arriva al jarenlang over voldoende FLIRT-treinstellen voor de Drielandentrein beschikt, blijft de NMBS de dienst naar België vooralsnog met Belgisch materieel rijden. Op de foto vertrekt links FLIRT-treinstel 452 als stoptrein uit Heerlen naar Maastricht Randwyck. Rechts staat NMBS-treinstel 450 klaar voor vertrek naar Liège Guillemins. Maastricht, 5 september 2021.